Trong
nhà ở dân gian, bàn thờ cố định tại Trung Cung (khu vực trung tâm của
nhà). Bước vào cửa chính có thể gặp bàn thờ và bộ bàn ghế tiếp khách, là
một xếp đặt quen thuộc, hài hòa với cấu trúc không gian nhà ở truyền
thống vốn có hàng hiên và sân vườn bao bọc chung quanh.
Còn nhà ở
hiện đại với diện tích và cấu trúc không gian khác xưa, điều kiện sống
và quan niệm trong sinh hoạt cũng nhiều thay đổi, cách bố trí bàn thờ
trở nên đa dạng hơn, và cũng có nhiều vấn đề ưu tư hơn.
Nhà phố
hiện nay phổ biến cách đặt phòng thờ trên tầng thượng, vừa thoáng khí
vừa có khoảng rộng sân thượng để tập trung nhiều người vào các dịp giỗ
tết, giảm các va chạm trong sinh hoạt hàng ngày. Nhưng cũng có một số
gia đình không muốn đưa bàn thờ lên tầng cao với lý do: khó khăn cho
người lớn tuổi khi chăm lo hương khói, quét dọn bàn thờ, và đặt lên bàn
thờ cao quá sẽ có cảm giác xa cách với người sống.
Thực
ra mỗi ngày một vài lần đi lên phòng thờ cũng như tập thể dục vậy thôi,
đồng thời nên giáo dục cho thế hệ trẻ ý thức hướng về tổ tiên, cả gia
đình có thể thay phiên nhau hương khói chẳng hề nặng nhọc chút nào.
Trường hợp nhà neo người, quá khó khăn hoặc nhà trệt, căn hộ chung cư…
có thể gắn bàn thờ liền với không gian phòng khách, nhưng phải có giải
pháp thoát khói và chống ố vàng trên trần (như dùng tủ thờ có nóc, dùng
tấm kính ngăn phía trên, bàn thờ kề cận cửa thông gió).
Đối với
bàn thờ thần tài và ông địa, nên đặt ngay tại lối vào chính và ở dưới
đất vì việc thắp nhang, nhất là nhang thơm, có tác dụng xua đuổi không
khí ẩm ướt, côn trùng vào buổi sáng sớm hoặc chiều tối (là khoảng thời
gian chuyển tiếp Âm Dương, ánh sáng nhá nhem, vi khuẩn nhiều và độ ẩm
tăng), đồng thời theo tín ngưỡng dân gian thì làm như như vậy sẽ “nghinh
tiếp thần tài” được trực tiếp hơn.
Bàn thờ Thiên hầu như để lộ
thiên hoàn toàn, có thể đơn giản là một bệ đá, đến cầu kỳ hơn là một
trang thờ có mái. Sân thượng hoặc ban công trước là nơi phù hợp đặt bàn
Thiên, cũng là một điểm thắp nhang để xua đuổi âm khí, tạo thêm nét ấm
áp cho sinh hoạt trong ngôi nhà Việt.
Bàn thờ nên có độ cao tỷ lệ
với người trong gia đình, tránh làm quá cao (phải leo trèo thiếu an
toàn) hoặc quá thấp (dễ bị va chạm và thiếu tôn nghiêm). Trường hợp có
nhiều tầng thờ thì xếp đặt theo thứ tự từ cao xuống thấp theo ngôi thứ.
Tủ
thờ thường có phần dưới và bên hông là tủ chứa đồ (gia phả, lịch giỗ
kỵ, vàng mã hương đèn…). Nếu bệ thờ làm theo kiểu tấm đan bê tông thì
cũng nên kê một tủ nhỏ hay bàn vào khoảng trống bên dưới để thuận tiện
sắp xếp vật dụng vào dịp có giỗ tết.
Phòng thờ có thể kết hợp với
thư phòng tiếp khách hay là nơi trà đàm, sinh hoạt gia đình trang
trọng. Tránh bố trí chỗ ngủ hoặc nơi giải trí ồn ào chung với phòng thờ
vì thiếu trang nghiêm và không phù hợp với tính chất trường khí của
phòng thờ vốn thuộc âm. T ùy theo hoàn cảnh gia đình mà cách bài trí
phòng thờ, bàn thờ có thể linh hoạt phù hợp trên tinh thần trang nghiêm,
ít bị ảnh hưởng bởi các sinh hoạt khác.
Trong ngôi nhà hiện đại -
nhất là căn hộ chung cư - còn cần thêm sự giản dị và mỹ thuật, tránh
làm bàn thờ theo lối trang trí lòe loẹt cầu kỳ. Bài trí bàn thờ phải
nghiêm trang nhưng không u tịch, bởi vì nhà ở gia đình (tính chất dương)
không bao giờ là một ngôi chùa hay đền - miếu - phủ - am (thiên về tính
âm, là “vãng sinh đường” cho khách thập phương).
Không gian thờ cúng, không gian mang tính tâm linh trong nhà ở luôn
cần đặt yếu tố gần gũi và giáo dục truyền thống lên hàng đầu để kết nối
các thế hệ và giữ vững gia phong nề nếp gia đình.
(Theo PT)